Trong những năm gần đây, tình trạng thuốc giả
và thuốc kém chất lượng vẫn còn len lỏi lưu hành trên thị trường dược phẩm, gây
ảnh hưởng đến công tác điều trị và sức khỏe, tính mạng người dân. Việc sử dụng
các sản phẩm này không chỉ làm bệnh kéo dài, tăng nguy cơ biến chứng mà còn có
thể dẫn đến những hậu quả khó lường. Trước thực trạng đó, việc trang bị kiến
thức để nhận diện, phân biệt và chủ động phòng tránh thuốc giả, thuốc kém chất
lượng là yêu cầu cần thiết đối với mỗi người tiêu dùng.
1. Phân biệt thuốc kém chất lượng và thuốc
giả
1.1.Thuốc
kém chất lượng.
Thuốc
kém chất lượng là thuốc đã được cơ quan có thẩm quyền cấp phép lưu hành, tuy
nhiên trong quá trình bảo quản, vận chuyển hoặc lưu thông trên thị trường,
thuốc không còn đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng như đã đăng ký.
*Nguyên nhân thường gặp gồm:
- Điều kiện bảo quản không đảm bảo (nhiệt độ,
độ ẩm, ánh sáng…);
- Quá trình vận chuyển không đúng quy định;
- Thuốc đã hết hạn sử dụng;
- Thuốc nằm trong danh
mục bị thu hồi do phát hiện bất thường về chất lượng.
1.2. Thuốc giả
Thuốc giả là sản phẩm được sản xuất và lưu
hành trái phép, với mục đích gian lận ngay từ đầu.
*Đặc điểm của thuốc giả:
- Không
chứa dược chất hoặc chứa sai dược chất;
- Có
thể chứa tạp chất, thành phần độc hại;
- Giả
mạo nhãn mác, bao bì, tên thương mại của các cơ sở sản xuất hợp pháp.
2.
Cách nhận biết thuốc giả, thuốc kém chất lượng
2.1. Kiểm tra bao bì và hình thức bên ngoài
Bao bì là yếu tố đầu tiên giúp người tiêu dùng
nhận diện thuốc. Các doanh nghiệp dược phẩm uy tín thường đầu tư kỹ lưỡng vào
công nghệ in ấn và chống hàng giả như:
- Kỹ thuật in ấn: Thông tin trên thuốc thật
thường được in sắc nét, có thể in nổi hoặc in mực nhiệt tạo độ gờ. Thuốc giả
thường in phẳng, mờ, thiếu độ tinh xảo;
- Số lô sản xuất và hạn sử dụng: Cần kiểm tra
sự trùng khớp tuyệt đối giữa thông tin in trên vỏ hộp, vỉ thuốc và chai/lọ (nếu
có). Bất kỳ sự sai lệch nào cũng là dấu hiệu đáng nghi ngờ;
- Vỉ thuốc và màng nhôm: Thuốc thật có màng
nhôm dày, độ dai tốt, bề mặt đồng nhất. Thuốc giả thường sử dụng vật liệu mỏng,
dễ rách, vỉ nhựa giòn;
- Tem chống giả và thông tin pháp lý: Người
dân nên kiểm tra tem niêm phong, tem hologram và tra cứu số đăng ký thuốc trên
Cục Quản lý Dược – Bộ Y tế để xác minh nguồn gốc sản phẩm.
2.2. Đánh giá cảm quan viên thuốc
- Độ cứng và hình dạng: Viên thuốc đạt chất
lượng thường có độ cứng phù hợp, bề mặt nhẵn, không sứt mẻ, không có bột rơi
vãi trong vỉ;
- Màu sắc: Viên thuốc, đặc biệt là thuốc bao
phim, phải đồng đều về màu sắc. Các dấu hiệu như loang màu, xuất hiện đốm lạ,
mốc hoặc oxy hóa cho thấy thuốc đã bị biến chất;
- Mùi: Một số loại thuốc có mùi đặc trưng. Nếu
thuốc không có mùi hoặc có mùi lạ, mùi ẩm mốc, người sử dụng cần thận trọng.
3. Lựa chọn nơi mua thuốc an toàn
Để hạn chế nguy cơ mua phải thuốc giả, thuốc
kém chất lượng, người dân cần:
- Chỉ mua thuốc tại các nhà thuốc đạt chuẩn
Thực hành tốt nhà thuốc (GPP);
- Ưu tiên các hệ thống nhà thuốc, cơ sở y tế
uy tín;
- Tránh mua thuốc trôi nổi trên mạng xã hội,
các kênh bán hàng không rõ nguồn gốc, không hóa đơn chứng từ.
4.
Khuyến cáo đối với người tiêu dùng
- Luôn giữ lại vỏ hộp, vỉ thuốc và hóa đơn mua
hàng
- Ngừng sử dụng và đến cơ sở y tế khi xuất
hiện các biểu hiện bất thường sau khi dùng thuốc
- Khi nghi ngờ phát hiện thuốc giả hoặc thuốc
kém chất lượng, cần thông báo kịp thời cho cơ quan y tế hoặc cơ quan chức năng
để được xử lý theo quy định
5. Kết luận
Thuốc giả và thuốc kém chất
lượng là mối nguy hại nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng. Việc nâng cao
nhận thức, chủ động kiểm tra và lựa chọn thuốc có nguồn gốc rõ ràng chính là
giải pháp thiết thực góp phần bảo vệ người bệnh và xây dựng thị trường thuốc an
toàn, minh bạch hơn.
Trung tâm Kiểm nghiệm Dược phẩm- Mỹ phẩm tỉnh Ninh Bình